چادرخانه

چادرخانه که دارای سردر و فضایی سرپوشیده است ما بین عمارت بادگیر و تالار الماس قرار دارد و محل نگهداری چادرهای سلطنتی مورد استفاده شاهان قاجار بوده است . ایل قاجار به زندگی در خارج از ساختمان و در زیر چادر علاقه فراوان داشتند . در دوره سلطنت قاجاریه نیز مرتبا سفرهای خارج از شهر همراه با عده فراوانی از خدمه صورت می گرفته است و به این دلیل چادرهای زیادی مورد استفاده بوده است .اعتمادالسلطنه که در بیشتر این مسافرت ها همراه ناصرالدین شاه بود به حالت شکایت گونه در خاطرات خود از این سفرهای فراوان و پرخرج شاه یاد می کند :« نمی دانم این قبیل شکار رفتن ها در سی سال قبل از این نزد عقلا معفو بود ، اما حالا که سن مبارک ماشاء الله قریب به هفتاد است و البته پنج هزار قوش و میش شکار کرده اند و سی ، چهل پلنگ کشته اند و بیشتر از یک کرور طیور دیگر ، چه میل و رغبتی است که این قسم شکارهای پر زحمت دارند .»

خیابان باب همایون               

 سر در الماسیه و ورودی کاخ گلستان که یکی از زیباترین دروازه های تهران به حساب می آمد، تا سال 1310 ه.ش در انتهای این خیابان باقی بود ولی در این سال به دستور رضاشاه این سر در زیبا را تخریب کردند و به جای آن سردری آجری بنا نمودند . چند سال بعد این سردر را نیز تخریب کردند و هم اکنون دیگر هیچ نشانه ای از آن سردر باقی نمانده است.

عین السلطنه در این باره می نویسد :«سر در الماسیه را که نمونه زیبایی از استیل ایرانی بود پاک خراب کرده اند و یک در اتومبیل رو بزرگ و یک سردری از آجر قرمز قزاقی ساخته اند مثل درب گاراژ، گفتند این خرابی سردر برای کتیبه آن بود که اسم ناصرالدین شاه در کاشی به خط بسیار خوشی با طلا نوشته شده بود. هم اسم او برداشته شده بود و هم در را چهار هزار تومان قیمت از آقای تیمورتاش ، آنتیک خرها خریدند . این در به اندرون سابق و عمارت خوابگاه ناصرالدین شاه باز می شود که زیر آن خزانه سلطنتی بود.»در ورودی زیبای این سردر پس از مدت ها جابجایی به باغ ملی منتقل گردید و در حال حاضر بر روی دروازه باغ ملی نصب می باشد.

خانه سردار اسعد بختیاری

عمارت تاریخی سردار اسعد ، تنها بنای باقی مانده از مجموعه تاریخی و معروف باغ ایلخانی دوره ناصری و یکی از زیباترین یادگارهای تاریخی شهر تهران است . این بنای تاریخی در محوطه بانک ملی در خیابان فردوسی قرار گرفته است و به عنوان باشگاه بانک از آن استفاده می گردد . باغ ایلخانی در قسمت غربی خیابان فردوسی یا علاء الدوله سابق شامل مجموعه بزرگی از کوچه میرشکار فعلی تا خیابان جمهوری بوده است که در حال حاضر از این باغ وسیع ، تنها قسمت های کوچکی به صورت فضای سبز در محوطه بانک ملی شعبه مرکزی باقی مانده است . این باغ در اوایل قرن بیستم جهت ایجاد بانک ملی ایران توسط دولت به تملک بانک درآمد .

ساختمان شرکت نفت ایران و انگلیس

بنای تاریخی شرکت نفت ایران و انگلیس که زمانی به عنوان دفتر این شرکت و بعدها در قالب دفتر پخش نفت مورد بهره برداری قرار می گرفت در حال حاضر در اختیار دانشگاه هنر می باشد و در محوطه ساختمان های وزارت خارجه درست روبروی دروازه باغ ملی تهران قرار گرفته است .میدان مشق که در حال حاضر همان محوطه باغ ملی و مجموعه ساختمان های وزارت خارجه می باشد ، یکی از مراکز تاریخی و فرهنگی تهران قدیم است که در زمان فتح علی شاه پایه های نخست احداث آن بنا نهاده شد. عمارت قزاق خانه یا همان ساختمان شرکت نفت ایران و انگلیس ، چندین دوره ساخت و ساز را شامل شده و عمده ترین تغییرات انجام شده در آن، در دوره های ناصرالدین شاه و رضاشاه می باشد . طبق یادداشت های عین السلطنه عمارت های جدید دور میدان مشق در سال 1300 ه.ش برابر با 1340ه.ق در زمان ریاست الوزرایی رضاخان ساخته شده است در این زمان به تدریج در فضای باز این میدان و در اطراف ساختمان شرکت نفت ، بناهای دولتی همچون کاخ شهربانی ، کاخ وزارت خارجه ، موزه ایران باستان و عمارت پست بنا گردید.

                 شمس العماره

گویا ناصرالدین شاه قبل از سفر اول به اروپا و بر اثر دیدن تصاویر بناهای رفیع فرنگ، تمایل پیدا کرد بنایی مرتفع ، نظیر آنها را در پایتخت خود ایجاد نماید تا از بالای آن بتواند به همراه درباریان منظره شهر و دورنمای اطراف آن را تماشا کند .

تالار عاج

بعد از تالار آیینه و در سمت غرب تالار برلیان ، تالار عاج قرار دارد . تاریخ احداث این تالار و حوض خانه زیر آن معلوم نیست . ولی به طور مسلم قبل از تالار سلام و تالار آیینه ساخته شده است . اگر گزارش روزنامه ایران را در مورد این تالار در نظر بگیریم ، تالار عاج باید در حدود سال 1292 ه.ق ساخته شده باشد .«علما اعلام و شاهزادگان اعظم و وزرا فخام و سایر طبقات خدام آستان همایون با لباس های رسمی به سلام حضور باهر النور اقدس اعلی که در تالار عمارت عاج که بزرگ ترین و مزین ترین جمیع عمارات مبارکه پادشاهی است و تازه به اتمام رسیده ، منعقد شده بود بار یافتند. اما از محمودخان ملک الشعرا نقاش باشی دربار ، تابلویی آبرنگ وجود دارد که نمایی از بیرون این تالار قبل از تعمیرات زمان ناصرالدین شاه را نشان می دهد و سال 1286 ه.ق را برخود دارد ، که این تاریخ باید تاریخ صحیح ساخت تالار باشد و ممکن است سالی که روزنامه ایران ذکر می کند مربوط به اتمام تزیینات و گچ بری های مفصل این تالار باشد .

تالار برلیان

در سمت شرقی تالار عاج ، چند تالار زیبا و مجلل وجود دارد که سطح آنها نسبت به کف تالار عاج و سایر تالارهای دیگر کاخ گلستان، پایین تر است. در زمان ناصرالدین شاه به علت کهنگی و فرسودگی بناهای قدیم ارگ سلطنتی ، اغلب آنها را ویران می کردند و به جای آنها ساختمان های جدیدی ساختند .

یکی از این ساختمان ها ، عمارت بلور بود که آن را خراب کردند و به جای آن تالار برلیان کنونی را بنا نهادند . اما به دلیل آن که بر روی پی بناهای قدیمی بنا شده بود این عمارت سطحش پایین تر از عمارت عاج و دیگر عمارت ها است . در زمان مظفرالدین شاه به دلیل آن که در دیوارهای بنا ترک هایی به وجود آمده بود تعمیرات اساسی در آن انجام گردید که موید این مطلب ، کتیبه ای بیضی شکل در دیوار بیرونی عمارت است که جزئیات این مرمت ها را به صورت زیر شرح می دهد :